Microplastics vermijden bij het wassen van skikleding: zo doe je dat

Na een lange dag op de piste belandt je skijas in de wasmachine, een handeling waar de meesten van ons niet verder bij stilstaan. Maar wat er dan gebeurt, is bij velen onbekend: bij elke wasbeurt komen duizenden piepkleine kunststofvezels los uit synthetische functionele kleding. Ze zijn te klein om volledig door rioolwaterzuiveringsinstallaties te worden gefilterd. Deze microvezels komen terecht in rivieren, meren, zeeën en akkers, en via de voedselketen uiteindelijk weer bij ons.

Het probleem heeft inmiddels een zorgwekkende omvang: ongeveer 35% van de microplastics in de oceanen komt niet van plastic zakken of verpakkingen, maar van onze kleding. Preciezer gezegd: van het wassen van synthetisch textiel. Je fleecejas, skibroek en tussenlaag bestaan grotendeels uit polyester, polyamide of acryl en verliezen bij elke wasbeurt vezels.

De cijfers zijn ontnuchterend. Bij puur polyester komen per wasbeurt ongeveer 496.000 vezels in het afvalwater terecht, bij acryl zelfs 730.000. Vooral fleecetruien, een standaardmateriaal in skikleding, zijn kritisch: een nieuwe fleecejas geeft bij één enkele wasbeurt tot twee gram microvezels af, goed voor meer dan een miljoen afzonderlijke vezels.

Alleen al in Duitsland kwam in 2018 door het wassen in totaal 300 ton microplastic in het afvalwater terecht. Zelfs moderne waterzuiveringsinstallaties filteren weliswaar meer dan 95% eruit, maar daarmee verschuift het probleem: 70% van het gefilterde zuiveringsslib wordt verbrand, waardoor emissies in de lucht terechtkomen, en 30% wordt als meststof in de landbouw gebruikt, waar het zich in de bodem ophoopt. De ongefilterde 5% komt rechtstreeks in rivieren en zeeën terecht.

De grootste verrassing uit het onderzoek heeft te maken met het fijnwasprogramma. Tegen de verwachting in dat voorzichtiger wassen minder vezels losmaakt, laten onderzoeken van de Universiteit van Plymouth het tegenovergestelde zien: fijnwasprogramma's maken per wasbeurt tot 800.000 extra microvezels los. Dat is negen keer de normale hoeveelheid.

De reden ligt in het waterverbruik. Het fijnwasprogramma gebruikt aanzienlijk meer water, waardoor er meer vezels uit het materiaal worden gespoeld. De voorzichtige trommelbeweging kan dit effect niet compenseren.

De belading van de wasmachine is een doorslaggevende factor. Onderzoeken tonen aan: een lage belading leidt tot vijf keer meer microplasticafgifte dan een volle machine. Bij minder wasgoed is de verhouding tussen water en textielgewicht namelijk ongunstiger. Bovendien bewegen kledingstukken vrijer in de trommel, wat meer mechanische wrijving veroorzaakt.

Hoge temperaturen verzwakken synthetische vezels en zorgen ervoor dat vezels eerder breken. 30 graden Celsius is optimaal, 40 graden is nog acceptabel. Stel het toerental laag in of sla het centrifugeren helemaal over. Synthetische materialen drogen toch snel aan de lucht, dus je kunt de wasdroger achterwege laten. Die maakt namelijk extra vezels los.

Gebruik bij functionele kleding in principe geen wasverzachter. Volgens onderzoeken zorgt die voor meer loskomende vezels en tast hij bovendien de eigenschappen van het membraan aan. Bij de keuze van wasmiddel geldt: vloeibaar wasmiddel is beter dan poeder, omdat poeder schurende deeltjes en bleekmiddel bevat die meer vezelafgifte veroorzaken.

Speciale waszakken voor functionele kleding zijn de effectiefste maatregel die je direct kunt toepassen. Hoogwaardige, fijnmazige zakken van stevig materiaal geven zelf geen microvezels af en verminderen bij volledig synthetische kleding de vezelslijtage gemiddeld met 86%.

De werking berust op twee mechanismen: ten eerste wordt de wrijving in de wasmachine verminderd, omdat de kleding in de zak bij elkaar blijft. Ten tweede worden losgeraakte vezels door het fijnmazige materiaal vastgehouden, zodat ze niet in het afvalwater terechtkomen. Na het wassen verzamelen de opgevangen vezels zich in de hoeken van de zak. Je kunt ze eenvoudig verwijderen en bij het restafval weggooien.

Niet alle kledingstukken gaan goed samen in de wasmachine. Harde stoffen zoals jeans, hardloopschoenen of hardshelljacks en -broeken met ritsen kun je beter niet samen met zachte skikleding wassen, omdat de ontstane wrijving ook hierbij leidt tot aanzienlijk meer vezelverlies. Was je fleecemidlayers en functioneel ondergoed het liefst samen met ander zacht textiel.

De effectiefste manier om microplastic te verminderen is simpel: minder vaak wassen. Synthetische skikleding hoeft niet na elke draagbeurt in de wasmachine. Vaak is goed luchten al voldoende, bij voorkeur een nachtje buiten in de frisse lucht. Kleine vlekken kun je plaatselijk met de hand uitwassen, zonder meteen de hele jas in de machine te stoppen.

Voor een normaal skiseizoen betekent dit dat twee tot drie wasbeurten per seizoen ruim voldoende zijn. Bovendien verlengt dit de levensduur van je kleding en blijven de functionele eigenschappen van het membraan langer behouden.

Bij toekomstige aankopen loont het om naar alternatieve materialen te kijken. Vooral voor base- en midlayers heeft merinowol veel eigenschappen die relevant zijn voor skiën: het reguleert de temperatuur, absorbeert vocht en gaat ook na meerdere dagen nauwelijks ruiken. Het doorslaggevende milieuvoordeel: merinowol geeft geen microvezels af en hoeft veel minder vaak gewassen te worden.

Ook halfsynthetische vezels zoals Tencel (lyocell) zijn biologisch afbreekbaar en hebben een beter milieuprofiel dan conventionele synthetische vezels.

De industrie werkt voortdurend aan oplossingen bij de bron. Onderzoekers van de Universiteit van Bonn hebben een filter ontwikkeld dat is geïnspireerd op vissenkieuwen en meer dan 99% van de microvezels uit afvalwater verwijdert zonder verstopt te raken. Andere benaderingen zetten in op wervelfiltratie, die meer dan 90% van de deeltjes opvangt en in bestaande wasmachines kan worden geïntegreerd.

Ook op het gebied van regelgeving gebeurt er iets: Frankrijk schrijft sinds 2025 voor dat nieuwe wasmachines uitgerust moeten zijn met microvezelfilters. Australië plant vergelijkbare regels tegen 2030. Tot zulke oplossingen overal beschikbaar zijn, ligt de verantwoordelijkheid echter bij ons als consumenten. Er is wel hoop: met de beschreven maatregelen kun je nu al veel bereiken.

Nieuwe filtertechnologieën voor wasmachines komen er ooit. Maar je hoeft niet te wachten. Met deze eenvoudige tips verminder je de persoonlijke afgifte van microplastic meteen met maximaal 90%. Zeeën en bodems blijven schoner, je skikleding gaat langer mee en je portemonnee zal je dankbaar zijn. Een win-winsituatie dus.