Microplastics bij het wassen van skikleding voorkomen: zo doe je dat

Na een lange dag op de piste belandt je ski-jas in de wasmachine, een handeling waar de meesten van ons niet verder bij stilstaan. Maar wat er dan gebeurt, is voor veel mensen onbekend: bij elke wasbeurt laten duizenden piepkleine kunststofvezels los uit synthetische functionele kleding. Ze zijn te klein om volledig door waterzuiveringsinstallaties te worden gefilterd. Deze microvezels komen terecht in rivieren, meren, zeeën en akkers, en via de voedselketen uiteindelijk weer bij ons.

Het probleem heeft inmiddels een zorgwekkende omvang bereikt: zo'n 35% van de microplastics in de oceanen is niet afkomstig van plastic zakken of verpakkingen, maar van onze kleding. Meer precies: van het wassen van synthetisch textiel. Je fleecejas, skibroek en midlayer bestaan grotendeels uit polyester, polyamide of acryl en verliezen bij elke wasbeurt vezels.

De cijfers zijn ontnuchterend. Bij puur polyester komen per wasbeurt ongeveer 496.000 vezels in het afvalwater terecht, bij acryl zelfs 730.000. Vooral fleecejassen, een standaardmateriaal in skikleding, zijn kritisch: een nieuwe fleecejas geeft bij één wasbeurt tot twee gram microvezels af. Dat komt overeen met meer dan een miljoen afzonderlijke vezels.

Alleen al in Duitsland kwam in 2018 door het wassen in totaal 300 ton microplastic in het afvalwater terecht. Zelfs moderne waterzuiveringsinstallaties filteren weliswaar meer dan 95% eruit, maar daarmee verschuift het probleem: 70% van het gefilterde zuiveringsslib wordt verbrand, waardoor emissies in de lucht terechtkomen, en 30% wordt als meststof in de landbouw gebruikt (ophoping in de bodem). De ongefilterde 5% komt rechtstreeks in rivieren en zeeën terecht.

De grootste verrassing uit het onderzoek gaat over het fijnwasprogramma. Tegen de verwachting in dat zachter wassen minder vezels doet slijten, tonen studies van de Universiteit van Plymouth het tegenovergestelde aan: fijnwasprogramma's laten per wasbeurt tot 800.000 extra microvezels vrijkomen. Dat is negen keer de normale hoeveelheid.

De oorzaak ligt bij het waterverbruik. Het fijnwasprogramma gebruikt aanzienlijk meer water, waardoor meer vezels uit het materiaal worden gespoeld. De zachte trommelbeweging kan dat effect niet compenseren.

De belading van de wasmachine is een bepalende factor. Studies tonen aan: een lage belading leidt tot vijf keer meer microplasticafgifte dan een volle machine. Dat komt doordat bij minder wasgoed de verhouding tussen water en textielgewicht ongunstiger is en de kledingstukken meer ruimte hebben om in de trommel te bewegen. Dat zorgt voor meer mechanische wrijving.

Hoge temperaturen verzwakken synthetische vezels en zorgen ervoor dat vezels eerder breken. 30 graden Celsius is optimaal, 40 graden is nog acceptabel. Kies een laag centrifugetoerental of sla het centrifugeren helemaal over. Synthetische materialen drogen sowieso snel aan de lucht, dus je kunt de droger overslaan. Die maakt namelijk ook extra vezels los.

Gebruik bij functionele kleding in principe geen wasverzachter. Volgens studies zorgt die voor meer losgekomen vezels en tast hij bovendien de functionele eigenschappen van het membraan aan. Voor wasmiddel geldt: vloeibaar wasmiddel is beter dan poeder, omdat poeder schurende deeltjes en bleekmiddelen bevat die voor meer vezelslijtage zorgen.

Speciale waszakken voor functionele kleding zijn de meest effectieve maatregel die je direct kunt toepassen. Hoogwaardige, fijnmazige zakken van stevig materiaal geven zelf geen microvezels af en verminderen bij volledig synthetische kleding de vezelslijtage gemiddeld met 86%.

De werking berust op twee mechanismen: ten eerste neemt de wrijving in de wasmachine af, omdat de kleding in de zak bij elkaar wordt gehouden. Ten tweede worden afgebroken vezels door het fijnmazige materiaal vastgehouden, zodat ze niet in het afvalwater terechtkomen. Na het wassen verzamelen de opgevangen vezels zich in de hoeken van de zak. Je kunt ze eenvoudig verwijderen en bij het restafval weggooien.

Niet alle kledingstukken gaan goed samen in de wasmachine. Harde materialen zoals jeans, hardloopschoenen of hardshelljassen en -broeken met ritsen kun je beter niet samen met zachte skikleding wassen, omdat de wrijving ook hierbij leidt tot aanzienlijk meer vezelverlies. Was je fleece-midlayers en functioneel ondergoed bij voorkeur samen met ander zacht textiel.

De effectiefste manier om microplastic te verminderen is simpel: minder vaak wassen. Synthetische skikleding hoeft niet na elke keer dragen in de wasmachine. Vaak is grondig luchten al genoeg, het liefst een nachtje in de buitenlucht. Kleine vlekken kun je plaatselijk met de hand uitwassen, zonder meteen de hele jas in de machine te stoppen.

Voor een regulier skiseizoen betekent dat: twee tot drie wasbeurten per seizoen zijn ruim voldoende. Dat verlengt meteen ook de levensduur van je kleding en zorgt ervoor dat de functionele eigenschappen van het membraan langer behouden blijven.

Bij toekomstige aankopen loont het om naar alternatieve materialen te kijken. Vooral voor base- en midlayers biedt merinowol veel eigenschappen die relevant zijn voor skiën: het reguleert de temperatuur, absorbeert vocht en gaat ook na meerdere dagen nauwelijks ruiken. Het doorslaggevende milieuvoordeel: merinowol geeft geen microvezels af en hoeft veel minder vaak gewassen te worden.

Ook halfsynthetische vezels zoals Tencel (Lyocell) zijn biologisch afbreekbaar en hebben een beter milieuprofiel dan conventionele synthetische vezels.

De industrie werkt voortdurend aan oplossingen bij de bron. Onderzoekers van de Universiteit van Bonn hebben een op viskieuwen geïnspireerd filter ontwikkeld dat meer dan 99% van de microvezels uit afvalwater verwijdert zonder verstopt te raken. Andere benaderingen maken gebruik van wervelfiltratie, die meer dan 90% van de deeltjes opvangt en in bestaande wasmachines kan worden geïntegreerd.

Ook op regelgevingsgebied gebeurt er iets: Frankrijk schrijft sinds 2025 voor dat nieuwe wasmachines uitgerust moeten zijn met microvezelfilters. Australië plant vergelijkbare regels tegen 2030. Tot zulke oplossingen overal beschikbaar zijn, ligt de verantwoordelijkheid echter bij ons als consumenten. Toch is er hoop: met de beschreven maatregelen kun je nu al veel bereiken.

Nieuwe filtertechnologieën voor wasmachines komen er ooit. Maar je hoeft niet te wachten. Met deze eenvoudige tips verminder je de persoonlijke uitstoot van microplastic direct met tot wel 90%. Zeeën en bodems blijven schoner, je skikleding gaat langer mee en je portemonnee profiteert mee. Een win-winsituatie over de hele linie.