Klimaatverandering 2025: wat de wetenschap nu weet

De krantenkoppen zijn bekend: recordtemperaturen, smeltende gletsjers, extreem weer. Maar wat zegt de wetenschap vandaag precies, los van alarmisme en bagatellisering? Dit artikel vat de actuele stand van het klimaatonderzoek samen. Geen mening, alleen data.

De bronnen zijn afkomstig van toonaangevende wetenschappelijke instellingen: het Intergouvernementeel Panel over Klimaatverandering (IPCC), de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO), het Europese aardobservatieprogramma Copernicus en peer-reviewed vakpublicaties. De cijfers zijn zo actueel mogelijk, bijgewerkt tot najaar 2025.

Het jaar 2024 was het warmste sinds het begin van de systematische weerregistraties in 1850. De mondiale gemiddelde temperatuur bedroeg 15,10 °C: 1,60 °C boven het pre-industriële niveau (referentieperiode 1850-1900).

Daarmee werd de symbolisch belangrijke grens van 1,5 graden uit het Akkoord van Parijs voor het eerst gedurende een volledig kalenderjaar overschreden. Ook 2025 zet de trend voort: in de eerste acht maanden lagen de temperaturen 1,42 °C boven het pre-industriële gemiddelde.

Europa warmt twee keer zo snel op als het mondiale gemiddelde en is daarmee het snelst opwarmende continent op aarde. Antarctica noteerde in 2025 zijn hoogste jaartemperatuur sinds het begin van de metingen.

De concentratie koolstofdioxide in de atmosfeer bereikte in 2025 een niveau dat al meer dan twee miljoen jaar niet is voorgekomen. In mei 2025 werd 429,6 ppm (parts per million) gemeten, de hoogste waarde in de hele menselijke geschiedenis.

De stijging versnelt: tussen 2023 en 2024 nam de CO2-concentratie toe met 3,58 ppm, de hoogste jaarlijkse stijging ooit gemeten.

De oceanen zijn het grote warmteopslagreservoir van het klimaatsysteem: ze hebben meer dan 90% van de extra warmte opgenomen. De warmte-inhoud van de bovenste 2000 meter bereikte in 2024 een ongekende recordhoogte.

De temperatuur aan het zeeoppervlak lag in 2024 gemiddeld 0,61 °C boven de basiswaarde van 1981-2010. Mariene hittegolven komen vaker voor en zijn intensiever, met directe gevolgen voor de visserij, koraalriffen en kustecosystemen.

De wereldwijde zeespiegel stijgt sneller dan ooit in de afgelopen 3000 jaar. In 2024 werd een stijging van 5,9 mm geregistreerd, duidelijk boven de gemiddelde jaarlijkse stijging van 3,4 mm sinds 1970.

Het Arctische zee-ijs bereikte in maart 2025 de kleinste winterse omvang sinds het begin van satellietwaarnemingen, 47 jaar geleden. Met 14,33 miljoen km² lag het oppervlak 1,31 miljoen km² onder het gemiddelde van 1981-2010, en 800.000 km² onder de vorige recordlaagte van 2017.

Bijzonder drastisch: in de Noordwestelijke Doorvaart door de Canadese Arctische Archipel daalde het zee-ijsoppervlak eind september 2024 tot slechts ongeveer 3% van het totale oppervlak. Dat is de laagste ooit waargenomen omvang sinds 1960.

Wetenschappers hebben ongeveer twee dozijn deelsystemen van het mondiale klimaat geïdentificeerd die zogenoemde kantelpunten kunnen hebben: drempelwaarden waarboven veranderingen onomkeerbaar worden en zichzelf versterken.

Het Global Tipping Points Report 2025 komt tot een ontnuchterende conclusie: de aarde heeft haar eerste kantelpunt in het klimaat al overschreden, namelijk het tropische koraalrifsysteem. Grootschalige koraalsterfte is niet meer te stoppen.

In 2024 was het aantal klimaatgerelateerde ontheemden het hoogste sinds 2008. Er werden meer dan 617 extreemweerincidenten gemeld, waarvan 148 als "ongekend" werden aangemerkt.

Een wetenschappelijke analyse van 29 weersgebeurtenissen in 2024 toonde aan dat klimaatverandering 26 daarvan intensiveerde. Deze gebeurtenissen kostten minstens 3.700 mensen het leven en verdreven miljoenen mensen.

De gevolgen van klimaatverandering zijn allang geen toekomstscenario's meer. Ze raken de landbouw, watervoorziening en gezondheid, nu al.

Een recente studie waarschuwt: bij een opwarming van meer dan 1,5 °C kan een derde van de wereldwijde voedselproductie in gevaar komen. Vooral getroffen:

• Lage breedtegraden: tot 50% van de gewasproductie loopt gevaar bij ongeschikte klimaatomstandigheden
• Tropische wortelgewassen: yam en andere gewassen die belangrijk zijn voor regio's met lage inkomens, zijn bijzonder kwetsbaar
• Sub-Saharaans Afrika: bij een opwarming van meer dan 3 °C loopt bijna driekwart van de huidige productie gevaar

Rijst, maïs, tarwe, aardappelen en sojabonen, de basisvoedingsmiddelen die meer dan twee derde van de wereldwijde voedselenergie leveren, worden allemaal zwaar getroffen.

Het rapport "10 New Insights in Climate Science 2025" benoemt verschillende directe gevolgen voor de gezondheid:

• Hittestress verlaagt de arbeidsproductiviteit en vormt vooral een risico voor mensen die buiten werken
• Dengue-uitbraken nemen toe, omdat hogere temperaturen de verspreiding van muggen bevorderen
• Dalende grondwaterstanden brengen de drinkwatervoorziening wereldwijd in gevaar

Het IPCC-syntheserapport van 2023 vat de wetenschappelijke inzichten samen en noemt duidelijke drempelwaarden:

Het rapport "10 New Insights in Climate Science 2025", opgesteld door meer dan 70 wetenschappers uit 21 landen, identificeert de belangrijkste nieuwe inzichten:

De wetenschappelijke gegevens laten weinig ruimte voor interpretatie:

• De aarde warmt sneller op dan verwacht
• De uitstoot blijft stijgen in plaats van dalen
• De eerste kantelpunten zijn al overschreden
• De gevolgen zijn nu al meetbaar

Dat betekent niet dat alles verloren is. De wetenschap laat ook zien: elke tiende graad opwarming die wordt voorkomen, maakt verschil. De vraag is niet langer of klimaatverandering echt is, maar hoe we ermee omgaan.

Voor iedereen die geïnteresseerd is in de gevolgen voor bergsport: het artikel Klimaatverandering in de Alpen laat concreet zien wat dit betekent voor gletsjers, permafrost en alpiene tochten.